भुपाल थापा 
–शुरामणि बेलबासे
मानव सभ्यताको बिकास संगै संशारमा निकै ठूला महामारीहरु समय समयमा आईरहेका छन् । मानव समाजका करिब सबै पुस्ताले कुनै न कुनै महामारीको सामना गरेका छन् । हाम्रो अहिलेको पुस्ताले कोरोना महामारीको सामना गर्नु परिरहेको छ । कोरोना महामारी कसरी उत्पत्ति भयो भन्ने विषयमा आजका दिन सम्म एकिन भैसकेको छैन । यस महामारीको सम्बन्धमा अमेरिका र चीनका विचमा बिवाद देखिएको छ । चीनलाई कोरोना विशाणु उपलब्ध गराएको आरोपमा अमेरिकाले आफ्ना एकजना विशेषज्ञलाई हिरासतमा राखेको छ । पछिल्लो समयमा विभिन्न देशका बैज्ञानिकहरुले यो भाईरस प्रकृतिबाट आफै उत्पत्ति भएको र मानिसहरुबाट सर्ने कुरा प्रकाशमा ल्याएबाट यो चिनीया भाईरस नभएको पुष्टि भएको छ । तर पनि यसैका कारण अमेरिका र चीनका विचको सम्बन्ध भने थप जटिल बन्दै गएको देखिन्छ । अमेरिकी राष्ट्रपती डोनाल्ड ट्रम्प चिनसंग आफु खुसि नरहेको कुरा दिन –दिनै जसो सार्वजनिक गरेका छन् । उनले कोरोना भाईरसलाई चिनीया भाईरस भन्ने नामाकरण गरेका छन् । ट्रम्प चिन र कोरोना दुबै प्रति नराज छन् त्यसैले उन्ले मास्क पनि लगाउंदैनन र लकडाउन प्रति पनि विश्वस्त छैनन् त्यसकारण उनी समर्थक अमेरिकीहरुले त्यहांका राज्यहरुद्धारा घोषणा गरिएको लकडाउनका विरुद्धमा हतियार सहित सडकमा प्रदशन गरेका थिए । अहिले बैसाख २६ गते सांझ ९ ः २५ सम्म संशारमा कोरोना महामारीका कारण २७१९६६ जनाको मृत्यु भइसकेको छ, ३९५२८६१ जना यो महामारीबाट संक्रमित रहेकामा १३६०३८९ निको भएका र बाकीं २३२०५०६ जना जीवन र मृत्युको दोसांदमा संघर्ष गरिरहेका छन् । यस अघिका महामारीबाट यो भन्दा ठूलो संख्यामा मानिसको मृत्यु भएको छ । मृत्युका हिसावले अन्य कतिमय महामारी भन्दा कम रहे पनि संसारभरका मानिसको जीवन–प्रभावका हिसावले यसको भयातङक निकै ठूलो आयतनमा रहेको छ । संशार भरका मानिसहरु मुखमा मास्क लगाएर आफ्नै घरभित्र नजरबन्दमा रहेको इतिहासमा यो पहिलो परिघटाना हो ।
इतिाहासमा, यस पुर्वका अन्य महामारीले कुनै खास निश्चित भूगोलमा यो भन्दा ठूलो जन–धनको क्षति पुराएको थियो । सरदर १०० वर्षमा संशारमा प्रलयकारी महामारी आउने गरेको छ । आज भन्दा करिब १०० वर्ष पहिले सन् १९१८ मा आएको महामारीले संशारमा झण्डै १ करोड मानिसको ज्यान गएको थियो । त्यस पुर्व पनि त्यस्ता महामारी पटक–पटक आएका थिए । मानव समाजको इतिहासमा प्रत्येक १०० वर्षमा आउने यस्ता महा सङकटहरुले मानव जीवनको क्षति त गरेको छ नै यसले समाजमा नयाँ अबसरहरु पनि प्रदान गरेको छ । संशारमा बर्तमानमा रहेका महाशक्ति देशहरु प्राकृतिक विपत्ति, विश्व युद्ध र महामारीका कारण आर्थिक एवम शक्ति सम्पन्न बनेका हुन् । पहिलो विश्वयुद्धका कारण सोभियत रुषमा कम्युनिस्ट क्रान्ति सम्पन्न हुन सकेको हो । जर्मनी हिटलरी शासन र रुषको जाहारको शाहन सदाका लागि समाप्त भएका थिए । दोस्रो विश्वयुद्धमा जापान तहश–नहश भए पछि चिनमाथिको जापानी साम्राज्य समाप्त भएको थियो र विश्वयुद्धको जगमा चिनमा अक्टुवर क्रान्ति सम्पन्न भएको थियो । यीनै युद्धका कारण संशारमा शक्ति राष्ट्रहरु कमजोर हुने र शक्तिहीन राष्ट्रहरु शक्तिमा आउने भईरहेको छ । विभिन्न ठूला महामारीले पनि शक्तिराष्ट्रहरुलाई कमजोर बनाउने र कमजोर राष्ट्र शक्तिमा आउने प्रकृया चलेको देखिन्छ । कोरोना भाईरसका कारण अमेरीकी र युरोपीयन शाक्ति राष्ट्रहरु कमजोर बन्ने र चिन शक्तिशाली बन्ने देखिएको छ । कोरोनाले अमेरीकी र युरोपियन देशका अर्थतन्त्र तहश–नहश बनाएको छ भने चिनले कोरोना महामारीलाई नियन्त्रणमा लिइसको छ । चिनका उद्योग–व्यवसायहरु सुचारु नै छन् । कोभिड–१९ संग सम्बन्धित सामानको ८० प्रतिसत उत्पादन चिनले गरेको छ र संशारका प्राय सबै देशमा आपुर्ति गरेको छ । अमेरिका र युरोपका प्राय सबै देशमा चिनले नै सामानको आपुर्ति गरेको छ । निकट भविष्यामा चिन आर्थिक एवम शैन्य शक्तिमा विश्वको महाशक्ति राष्ट्र बन्ने प्रचुर संभावना देखिएको छ । संशारको अबको राजनीति एसियामा केन्द्रीत हुने देखिन्छ । हाम्रा छिमेकी राष्ट्र चिन र भारत निकट भविष्यका शक्ति राष्ट्र बन्ने संभावना बडेको छ । त्यसकारण पनि अबको शक्ति संघर्ष एसिया, खासगरि चिन र भारतको वरी परि केन्द्रीत हुने संभावना बडेको छ ।
कोरोना महामारीले नेपाललाई पनि केही सवक सिकाउने निश्चित छ । हाम्रो देश नेपाल प्राकृतिक हिसावले संशार कै सबैभन्दा सम्पन्न राष्ट्र हो भन्दा हामी कतिपयलाई पत्यार लाग्दैन । तर यहांको प्रकृति सम्पन्नतालाई राम्रो संग अध्ययन गरियो भने हामी यो निष्कर्षमा पुग्छौं कि हामी संशार कै सम्पन्न छौं । संशारको सबै भन्दा अग्लो सगरमाथा हामी संग छ । संशारका धेरै ठूला हिम श्रिंखलाहरु हामी संगै छन् । हामी जलश्रोतमा संशार कै दोश्रो धनी राष्ट्र हौं । पुर्वीय दर्शनको जननी स्थल हामी संगै छ । गौतम बुद्ध, सिता, भृकुटि जस्ता महामानवहरु हाम्रै देशका सन्तति हुन् । प्राकृतिक विशमताका हिसावले हाम्रो देशलाई संशारका कुनै पनि महाशक्ति राष्ट्रले प्रतिस्पर्धा गर्न सक्दैनन । त्यति मात्र होइन नेपाल संशार कै एउटा यस्तो देश हो जुन इतिहासमा कसैको गुलाम बनेको छैन । हामी संग गौरवपुर्ण इतिहास छ । बिकास सुचाङ्कका हिसाबले हामी इतिहासमा करिब एक सताब्दि पछि छौं । नेपालमा हिंज कायम गरिएका साशनले हामीलाई सम्पन्न देशका तुलनामा झण्डै १०० वर्ष पछि धकेलेका छन् । समृद्धि र सम्पन्नताका लागि पहिलो सर्त जनताको साशन व्यास्था हो, जहां जनतालाई बिकासको मूलप्रभाहमा ल्याउन संभव हुन्छ । नेपाललाई विश्वसामु अघि बडाउने, देशलाई समृद्ध बनाउने र जनतालाई सुखि बनाउने जिम्मा यस पटक जनताले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) लाई सुम्पेका छन् । त्यो जिम्मेवारी नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) ले पुरा गर्नु पर्दछ ।
बिकास सुचाङ्कका हिसावले हामी अन्य देशका तुलनामा कमजोर छौं । नेपालमा राजनीतिक क्रान्ति भर्खरै सम्पन्न भएको छ, अबको काम आर्थिक क्रान्ति गर्नु हो । त्यसका लागि हाम्रो सरकारले जनमूखि बिकासको मोडेल निर्माण गर्नु पर्दछ जसले जनतालाई बिकास र रोजगारी संगसंगै प्रदान गरोस् । कोरोना महामारीका कारण बिदेशमा रहेको लाखौं युवा शक्ति अब देश मै फकिंदै छ । करिब ४०÷५० लाख इनर्जेटिक जनशक्ति देश बाहिर रहेको छ जसले बिदेशी उद्योग कारखाना चलाएर बिदेशलाई सम्पन्न बनाएको छ । यो जनशक्ति केही सिप र पुजी सहितको छ । यसको सिपलाई हाम्रो राष्ट्र निर्माणमा लगाउने नीति, योजना र कार्यक्रम हाम्रो सरकारले निर्माण गर्नु पर्दछ । हाम्रो राष्ट्रको समृद्धिका लागि यो ठूलो मौका हो । यसलाई कुनै पनि मूल्यमा चुकाउनु हुंदैन । हामी अली अल्छी छौं, देशमा मिहीनेत गर्न अली लाज पनि मान्छौं तर बिदेशका Dirty, Difficult and Dengers (D3) सबै काम हामी नै गरिरहेका हुन्छौं । हामी उत्पादन बृद्धिमा त्यति ध्यान दिंदैनौं । विदेशी रेमीटान्सका भरमा हामी सम्पन्नता खोजीरहेका छौं । विदेशमा दुख गरेर कमाएको धनलाई पनि सही सदुपयोग गरेका छैनौं । त्यसरी कमाएको धनलाई आबस्यक्ता भन्दा विलाशीतामा धेरै खर्च गरेका छौं । हामीलाई अपभोग संस्कृतिले गांजेको छ जहाँ बचत संस्कृति कमजोर छ । हाम्रा उर्वरा भूमि बांजै छन् । सामान्य खुर्सानी, गोलभेंडा, कागति, तरकारी समेत भारतको खान्छौं । आफ्नो आंगनको छेउमा एउटा गोलभेंडा समेत लगाउंदैनौं । यस पटकको कोरोना महामारीले हाम्रा दुर दराजका बस्तीहरुमा निकै ठूलो प्रभाव पारेको छ । कतिपय जनसमुदायको घरमा छाक रोकिएको छ त्यस्ता ठांउमा राहत लिएर जांदा हामीले देख्यौं हामी सारै भारत निर्भर रहेछौं । कृषिका लागि आधारभूत सुबिधा हुंदा पनि हामी केही गरेका छैनौं । हामी संग खेत बारी छ तर बांजो छन् । जहां सीप छैन, सामान्य तरिकाले आफुलाई आबस्यक पर्ने अनाज पनि उत्पादन गरिंदैन अर्काको भरमा परिएको छ त्यहां यो महामारीले ठूलो शिक्षा दिएको छ । त्यसैले अब हामी सबैले सोंच्न जरुरी छ, अब पुरानै पाराले हाम्रो जीवन सुखमय बन्दैन र देश पनि बन्दैन । हाम्रो देश अहिले पनि कृषि प्रदान हो, आर्थिक मेरुदण्ड कृषि नै हो तर देशमा अहिले सम्म एउटा राम्रो रासायनिक मल उत्पादन गर्ने उद्योग छैन । हामीले भारतबाट मल, विउ र अन्य आवस्यक औसधि ल्याउछौं । यी सबै चिजमा भारत निर्भर हुंदा हाम्रो कृषिअर्थतन्त्रमा भारतले नियन्त्रण गरेको छ । हामीलाई आबस्यक पर्दा रासायनीक मल र विउ पाउंदैनौं त्यसकारण हामीले हाम्रो देशलाई आत्म निर्भर बनाउन लाग्नु पर्छ । सरकारले देशलाई आत्म निर्भर बनाउने नीति, योजना र कार्यक्रम ल्याउनु पर्छ । हाम्रो देश भर्खरै बिजुली र मासु लगायतमा आत्म निर्भर भएको छ । यस पटकको बजेटमा हाम्रो कृषिअर्थतन्त्रलाई आत्म निर्भर बनाउने नीति, योजना र कार्यक्रम सहित कम्तिमा एउटा रासायनिक मल उत्पादन–उद्योगका लागि बजेट विनियोजन गरियोस् । हामीसबैले आफु, आफ्नो परिवार, समाज र देशलाई आत्म निर्भर बनाउन तन, मन र धन लगाऔं । यो महामारीले हामीलाई यही शिक्षा दिएको छ । सबैले मनन गरौं ।
भुपाल थापा 
राम अवतार चौधरी कपिलवस्तु, १४ माघ । गायक उत्तम चौधरी र अन्नु चौधरीको सुमधुर सांगीतिक स्वरमा सजिएको “दिल जिगर तुहि…
प्रतिक्रिया