निलो मसि 
अरुण राज सुमार्गी
देशको उज्यालो भविष्य हाम्रो युवा पुस्तामा निर्भर छ। उनीहरूका आँखामा आशा र सपना त चम्किन्छ- तर राजनीतिक अनिश्चितता, स्वार्थ र अल्पकालीन सोचले त्यसलाई धमिलो बनाइरहेको छ। देशको नेतृत्व गर्नेहरू जब दीर्घकालीन समृद्धिको साटो सत्ताको मोलमोलाइमा व्यस्त हुन्छन्, तब युवा पुस्ताको मनोबल स्वत: गिर्छ, उनीहरू विदेश पलायन हुन बाध्य हुन्छन्।
राजनीतिक अस्थिरताले पार्ने असर
नेपालले २००८ पछि १३ सरकार देखिसकेको छ- जनताको विश्वास र स्थिरता दुवै खस्किएको संकेत।
राजनीतिक अस्थिरताको कारण विकास र आर्थिक वृद्धि ठप्प हुन पुगेको छ, जीडीपी वृद्धिदर वार्षिक ३-४ प्रतिशतमा सीमित रहँदै आएको छ।
एआरडीएल मोडेल अध्ययन अनुसार, राजनीतिक स्थिरता नभए वित्त, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र नियामक गुणस्तरमा असर पर्ने देखिन्छ।
आर्थिक संकट र प्रविधिगत ढिलाइ
राजनीतिक झट्का र सरकारी ‘ब्यान्डबेरी’ले लामो समयसम्म राष्ट्रिय योजना र लगानीमा व्यापक असर पारेको छ।
उदाहरणका लागि, उद्योग क्षेत्रलाई आकर्षक बनाउन सकिने लगानी रोकिँदा, निर्माण र उत्पादन सीमित भएको छ- उत्पादन क्षेत्रको जीडीपी योगदान २०००-०२ बाट घट्दै अहिले ५.६५ प्रतिशतमा झरेको छ।
पलायन र रेमिट्यान्स : दुईधारी असर
युवा पलायनको तथ्याङ्क स्तब्ध तुल्याउने खालको छ,
• २०२१ जनगणनाअनुसार करिब २.२ मिलियन नेपाली बाहिर छन्, र चार मिलियन भन्दा बढीले विदेशमा काम गरिरहेका छन्।
• आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को पहिलो आठ महिनामा मात्रै ५ लाख ३४ हजार ५०० युवा विदेश पलायन भएका छन्- यो हिसाबले दैनिक दुई हजारभन्दा बढी युवा विदेशिइरहेका छन्।
• हरेक वर्ष लगभग ७ लाख युवा रोजगारीका लागि बाहिर पलायन हुँदैछन्। अनुमान अनुसार उनीमध्ये अधिकांश फर्किने छैनन् भन्ने आशंका पनि छ।
रेमिट्यान्स: जीवनदायिनी, तर अस्थिर
देशको अर्थतन्त्रमा रेमिट्यान्सले नीपालीलाई जीवनदान दिएको छ।
• २०२३ मा नेपालको रेमिट्यान्स ११ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ, जसले जीडीपी को २६.६% हिस्सा ओगटेको छ।
• यद्यपि यो रकम गरीबी न्यूनीकरण र घरायसी खर्चलाई सहज बनाएको छ, तर अनिश्चित स्रोतमा आधारित यो अर्थतन्त्र जोखिमयुक्त छ।
सामाजिक र भावनात्मक संकट
युवा पलायनको परिणाम केवल आर्थिक पाटो मात्र होइन- सामाजिक र भावना-आधारित असर हृदय छुने खालको छ।
• पारिवारिक संरचना विखण्डन हुने, गाउँमा वृद्धको संख्या बढ्ने र कृषि क्षेत्र नाजुक स्थितिमा पुग्ने स्थिति बनेको छ।
• मानसिक स्वास्थ्य संकट पनि बढ्दैछ, प्रवासी कामदारहरू कामको भार, कठिन अवस्था र अलगावले गर्दा आत्महत्या सम्मको बाटो चालिरहेका छन्। २००८ पछि एक हजार १०० भन्दा बढी मृत्यु आत्महत्याको कारण देखिएको छ।
अभावपूर्ण आशा, तर परिवर्तन सम्भव छ
देशको वर्तमान छवि निराशाजनक देखिए पनि, परिवर्तनको सम्भावना अझै बाँकी छ,
• युवा शिक्षा, सरल रोजगारी र उद्यमशीलताका अवसर सिर्जना गरी, देशमै रहने प्रेरणा दिन सकिन्छ।
• नयाँ प्रविधि, नवप्रवर्तन र कृषि-उद्योग विकासमा युवा सहभागी गराउने नीति ल्याउन जरूरी छ।
• राजनीतिक नेतृत्वले दीर्घकालीन योजना, पारदर्शिता र उद्योगमा लगानी बढाउने वातावरण सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
भावनात्मक अपिल
नेपालको भावी मेरुदण्ड- युवा पुस्ता देशका सीमापार उडिरहेका दृश्यले हाम्रो मनलाई व्यथित तुल्याउँछ। तर, हामी हार मान्नु अघि सोचौँ, यदि एकजुट भएर दीर्घकालीन सोच र योजना लागू गर्न सक्छौँ भने नेपाललाई केवल रेमिट्यान्सको निर्भरशीलताबाट बाहिर ल्याई, आत्मनिर्भर र प्रगतिशील राष्ट्र बनाउन सकिन्छ।
यसमा तपाईँ-हामी सबैको योगदान महत्त्वपूर्ण हुनेछ, लेखक, शिक्षक, नीति निर्माता, युवा सबै मिली देश बचाउन सक्छौँ। हाम्रो काँध- नेपालको आत्मविश्वास र भविष्य।
निलो मसि 
राम अवतार चौधरी कपिलवस्तु, १४ माघ । गायक उत्तम चौधरी र अन्नु चौधरीको सुमधुर सांगीतिक स्वरमा सजिएको “दिल जिगर तुहि…
प्रतिक्रिया